---

Onlangs ontving ik een ‘tweet’ van een vorig jaar overleden kennis. Zij werkte bij een tijdschrift, en de redactie gebruikte blijkbaar soms nog steeds haar twitteraccount. Kan dat zo maar? Tja. We zullen steeds meer gaan merken dat sociale media niet alleen morele vragen oproept bij leven (‘wel of niet die foto van mijn kind in bad plaatsen op Facebook’?), maar ook bij sterfte en daarna. Wat bijvoorbeeld te doen met virtuele profielen op Facebook, Hyves, Twitter, Linkedin etc. van onze overleden geliefden? Kúnnen we er iets mee doen? Ik heb begrepen dat het nog niet zo eenvoudig is, om Facebook ertoe te bewegen een account van een overleden naaste te verwijderen.
Toevallig lees ik deze week ook het fascinerende boek De singulariteit is nabij van technogoeroe Rau Kurzweil. Er zijn verschillende omschrijvingen van wat singulariteit is, maar eentje luidt dat door de exponentiële technologische vooruitgang, binnen enkele decennia kunstmatige intelligenties op alle fronten de menselijke intelligentie te slim af is. Sommige zogeheten ‘posthumans’ of ‘transhumans’ dromen al zelfs van onsterfelijkheid, omdat ze hun geest of gedachten zouden kunnen downloaden op zo’n intelligent systeem.
Dat lijkt me een cartesiaanse vergissing. Volgens Descartes is het meest wezenlijke van de mens het denken (daarom ‘cogito ergo sum’). Als dat zo zijn, dan kan je in theorie dat denken ook op een andere ‘drager’ zetten dan het krakkemikkige lichaam dat we bezitten. Maar moderne filosofen (en neurobiologen, sociologen etc.) staan daar zeer kritisch tegenover. Volgens hen kán je niet het ‘wezenlijke’ van een mens aanwijzen; het is zoiets als door Amsterdam lopen en vragen ‘maar welk gebouw is nu het wezenlijke van Amsterdam?’. Het antwoord luidt uiteraard dat alle gebouwen, en alle mensen, de geschiedenis, de cultuur, etc. ‘Amsterdam’ is. Amsterdam is een netwerk van plaatsen, gebeurtenissen, herinneringen, handelingen en nog veel meer. Voor mensen geldt hetzelfde.
Toch is daarmee de onsterfelijkheidsverlangen (lees daarover overigens ook het fraaie Onsterfelijkheid van de Britse filosoof John Gray) van de transhumanisten nog niet van de baan. Want wat als technologie er steeds beter in slaagt om het netwerk dat wij al handelend creëren, na te bootsen? We zien al hoe de technologie die ons sociale media geeft, er steeds beter in slaagt om ons gedrag op internet te screenen. Schrijf je op Facebook hoe je verlangt naar vakantie, popt er rechts van je berichtje een advertentie op; een foto met daarop het blauwe water van de Kroatische kust en een aantrekkelijke aanbieding.
Misschien kunnen we het menselijke bestaan definiëren als het ordenen van enorme hoeveelheid data, volgens specifieke en zich ontwikkelende algoritmes. In ieder geval zullen programma’s er steeds beter in slagen om aan de hand van je internetgedrag een virtueel alter ego op te bouwen, die in principe ook na je dood zou kunnen doorgaan met twitteren, facebooken etc. Jij zelf bent dood, maar je netwerk blijft bestaan, en zich ontwikkelen. Is dat een troostend idee?