Muziek Wittgenstein ontdekt

dinsdag 13 januari 2004Ludwig Wittgenstein krabbelde vier maten muziek in zijn notitieblok. Niet zo verwonderlijk, want hij bleef maar wijzen op de beperkingen van taal.

Minder dan dertig seconden duurt het, het muziekstuk van Wittgenstein dat hij met potlood tussen zijn aantekeningen schreef. Vier maten in totaal, met als kop Leidenschaftlich. Een Weens kwartet speelde het stuk in Cambridge voor zo'n 150 liefhebbers ter ere van de uitgave van de eerste zeventien delen van het verzameld werk van de Oostenrijkse taalfilosoof.
Michael Nedo, directeur van het Wittgenstein instituut en ontdekker van het fragment, vindt het niet vreemd dat Wittgenstein zich opeens tussen zijn filosofische bespiegelingen in muziek uitdrukt. 'Hij schreef heel anders dan academici, meer als een fuga met herhalingen van thema's die in verschillende omstandigheden terugkeren.' Volgens Nedo moet Wittgenstein niet als een filosoof gelezen worden, maar als een kunstenaar die op het belang van andere uitingsvormen dan taal wijst. Zo eindigt de Tractatus logico-philosophicus, Wittgensteins enige tijdens zijn leven gepubliceerde werk, met de beroemde stelling: 'Waar we niet over kunnen spreken, daar moeten we over zwijgen.'
Ook componist Anthony Powers, die een muziekstuk baseerde op de Tractatus, is geïntrigeerd door de vier maten muziek. 'Het is als de voortzetting van een onvolledige zin, alsof hij begonnen was iets te zeggen, maar niet de woorden vond om het te beëindigen en zich tot muziek keerde.'

Ivo Slangen