Franse expositie over Verlichting

dinsdag 18 april 2006Naast een expositie die interessant is voor bibliofielen - er ligt een kladversie van een van Rousseaus teksten -, gaat de Parijse expositie over de Verlichting vooral over de actualiteit van het Verlichtingsdenken.  


'We wilden een anachronistische expositie organiseren', vertelt de Bulgaars-Franse filosoof Tzvetan Todorov op de website over de expositie 'Lumières! un héritage pour demain'. Todorov is een van de samenstellers van deze expositie over de Verlichting in de Bibliothèque nationale de France in Parijs. Schilderijen en unieke teksten - de 'kladversie' van Rousseaus Julie ou La Nouvelle Héloïse - gaan er altijd 'vergezeld van informatie die de relatie met het heden duidelijk maakt'. Die informatie bestaat uit begeleidende essays van onder meer Todorov, tekeningen, en gesprekken met kunstenaars over de Verlichting.

Todorov is zeker een aanhanger van die Verlichting, maar in de begeleiden teksten staat hij ook uitgebreid stil bij de ontsporingen van haar uitgangspunten. Ontsporingen die hem overigens niet doen besluiten om de Verlichting te verwerpen, maar om haar 'opnieuw te denken'. Todorov bespreekt onder meer het idee van de mensenrechten, 'een van de grootste veroveringen van de geest van de Verlichting'. Tegelijkertijd waarschuwt hij dat 'de mensenrechten niet de plaats kunnen innemen van een politiek programma.' Een van de problemen van de mensenrechten is volgens Todorov dat ze leiden tot een relativisme dat stelt dat elke cultuur volgens haar eigen criteria moet worden beoordeeld, en niet langer volgens gemeenschappelijke criteria. Daarmee zouden mensenrechten leiden tot een 'politiek correcte bescherming' van minderheden, een kritiek die nog steeds veelvuldig wordt geuit door politici van meestal rechtse signatuur. Maar ook Todorov, zeker geen rechts denker, is gevoelig voor deze kritiek omdat hiermee het door hem geprezen universalisme van de Verlichting in gevaar zou komen: 'Deze uitkomst draait het uitgangspunt van de Verlichting om en vernietigt het zelfs, want men stelt dan dat de eenheid van de menselijke soort ontkend moet worden. Deze eenheid is dan alleen nog maar mogelijk als karikatuur nu de planeet wordt overspoeld door identieke culturele en materiële producten: dat is het verraad van de universaliteit door er uniformiteit van te maken.'

Florentijn van Rootselaar



De expositie vindt plaats tot 28 mei 2006 in de Bibliothèque nationale de France (site François-Mitterrand / Grande galerie). tel. +33(0)1 53 79 59 59, website: www.bnf.fr (teksten Todorov)

Todorov legt het idee van de expositie kort uit op: http://spectacles.telerama.fr/edito.asp?art_airs=WEB1002373

Virtuele rondleiding van Todorov: www.radiofrance.fr/chaines/france-culture2/dossiers/2006/lumieres/index.php