Strijkplankfilosofie

Een interview met Eveline van Duyl

donderdag 30 juni 2011Eveline van Duyl, beeldend kunstenares, maakte zeventien bustes van grote denkers uit de geschiedenis van de filosofie. Zij zocht een manier om de zwaarlijvige hoofden te presenteren aan het publiek. Ze kwam bij strijkplanken terecht. ‘Ik wilde de koppen zo veel mogelijk laten zweven. Het zijn hoofden gevuld met zware gedachtes, maar tegelijk hebben de gedachtes geen soortelijk gewicht. Een idee weegt niks.’ Bovendien, zegt Van Duyl, zijn gedachtes erg vluchtig: ‘Een gedachte is er, en zo is ze weer weg. Eigenlijk net als een strijkplank, die je inklapt en weg zet’.

Publiek ziet de strijkplanken soms als symbolisch voor het herhalende karakter in de filosofie. Voor haar is dit meer een persoonlijk aspect van het project: ‘Wanneer ik zelf nadenk, dan neig ik naar steeds hetzelfde pad. De filosofen die ik heb uitgebeeld weten dit juist verder te brengen, ze weten uit de herhaling te treden.’

Om zich te verdiepen in de persoon en de gedachtes van een filosoof heeft Van Duyl, naast het zelf lezen over de filosofen, onder andere gesproken met filosoof Jan Sleutels. Van Duyl: ‘Het resultaat blijft een persoonlijke verbeelding van de filosoof, maar dat is natuurlijk altijd het geval. Mijn beeld van de verschillende filosofen heb ik niet alleen laten terugkomen in de vorm van de hoofden maar ook in het gebruikte materiaal.’

Zo heeft ze Montaigne uitgebeeld met patchwork van een groot borduurwerk, om uit te drukken dat de essays als een eindeloos herschikken en voortborduren op haar over kwamen. Het materiaal van de buste van Wittgenstein, eikenhout, staat voor de strengheid en zuiverheid van zijn denken: ‘Een eik groeit krachtig en recht naar boven en levert sterk hout op. Wittgenstein was een krachtig filosoof en vooral rechtlijnig.’

Hannah Arendt is uitgebeeld met schelpen en haar van aangespoeld hout. Voor Eveline was Arendt een lichtend voorbeeld. Vandaar de schelpen, die reflecteren in het donker. ‘Niet alleen was ze een van de weinige vrouwen tussen de filosofen, ook had zij een wil om er iets van te maken. En dat voor een jood na de Tweede Wereldoorlog. Zo zei ze: “Vergeven is de sleutel naar actie en vrijheid.” Bovendien is het leven van Arendt een zwerftocht. Vandaar het aangespoelde hout.’

De hoofden maken, verrijkte het leven van Van Duyl zelf. Zonder de opdracht zou ze de reis door al die verschillende benaderingswijzen van het weten niet gemaakt hebben. Zo heeft ze een dieper besef gekregen van de relativiteit van meningen en waarheden. Natuurlijk dacht zij hier eerder ook wel over na, maar niet op deze manier. Hier haalt ze Montaigne aan: ‘“Er zijn nog nooit twee mensen op aarde geweest die dezelfde mening zijn toegedaan.” Door dat soort uitspraken ben ik de diversiteit en de relativiteit van de mensen dieper gaan waarderen. En bovendien het wonder dat we toch allemaal naast elkaar leven. De ruimte voor spel die hierdoor ontstaat, is enorm bevrijdend.’

Jeroen Hekking

Bezichtig de tentoonstelling Denkeiland tot en met 18 september in het museum Beelden aan Zee (Den Haag). De uitgebreide variant, volgend jaar in Bern, zal 22 bustes tellen. Over de tentoonstelling verscheen het boek Denkeiland, te bestellen via de website evelinevanduyl.com. Jan Sleutels, universitair docent metafysica aan de universiteit Leiden, schreef teksten voor het boek en informeerde Van Duyl over de afgebeelde filosofen.