Een beter mens door romans

dinsdag 22 juni 2010Veel lezen maakt ons tot betere mensen. Dat stelt Jan-Jaap van Peperstraten, docent filosofie in Terneuzen, in zijn proefschrift.

Hoe kan veel lezen ons moreel inzicht scherpen?
JJvP: ‘Laat ik eerst stellen dat ik “moreel inzicht” aristotelisch duid: als phronesis, praktische wijsheid. Maar hoe verwerf je die? Aristoteles zegt: door ervaring op te doen. Een jongere kan volgens hem dus nooit praktisch wijs zijn. Nu laat mijn onderzoek zien dat de leeservaring veel lijkt op de morele ervaring, wat maakt dat je door veel te lezen in relatief weinig tijd relatief veel moreel inzicht kunt verwerven. Je leeft mee met de ervaringen van de personages en maakt je daardoor hun ervaringen eigen.’

Nu komen er in filosofische werken meestal weinig personages voor. Kun je daarom beter fictie lezen?
‘Veel ethische geschriften lezen maakt je in elk geval geen beter mens. Ik ben zeer sceptisch over de formele aanpak van ethiek. Als ik iets ben, ben ik een deugdethicus. Echt moreel inzicht hebben is voor mij een gesitueerd weten: in onvoorspelbare situaties het juiste kunnen doen.’

U pleit voor veel lezen. De filosoof John Locke vond dat hetzelfde als je volstoppen zonder te kauwen; het levert ‘alleen maar een hoop onverteerbare brokken op’.
‘Ik vind de tegenstelling tussen veel lezen en goed lezen niet vruchtbaar. Je kunt niet zeggen: ik doe het maar weinig, maar wel heel goed. Als je het maar weinig doet, kun je nooit goed leren lezen.’
Maarten Meester

Binnenkort verschijnt een handelseditie van Van Peperstratens proefschrift: Zie http://jan-jaap.blogspot.com