'Descartes vergiftigd door katholieke priester'

woensdag 17 februari 2010
Niet een longontsteking, maar vergiftiging zou de doodsoorzaak zijn geweest van de Franse filosoof René Descartes. Dat beweert een Duitse academicus na nieuw archiefonderzoek.(Descartes (r) naast de Zweedse koningin Christina)
 
Een Franse katholieke zendeling, Jacques Viogué, zou Descartes een met arseen gevulde hostie hebben gegeven. Descartes (1596-1650) verbleef op dat moment als leraar aan het hof van de Zweedse koningin Christina en de priester vreesde dat hij het geloof van de koningin, die op het punt stond zich te bekeren tot het katholicisme, met zijn radicale ideeën zou beïnvloeden. Europa werd in die tijd verscheurd door godsdienstoorlogen tussen protestanten en katholieken.
 
Theodor Ebert, hoogleraar aan de Universiteit van Erlangen, baseert zich met name op een brief van dokter Jan van Wullen, die melding maakt van bloed in de urine van de Franse filosoof. Dat is kenmerkend voor een arseenvergiftiging, maar strookt niet met de officiële lezing van een longontsteking die Descartes zou hebben opgelopen tijdens de ijskoude winter in Zweden. Al 4 maanden na aankomst in Stockholm overlijdt Descartes in februari 1650.

Die these is overigens niet nieuw. In 1991 publiceerde de Duitse onderzoeker Eike Pies Der (Mord)-Fall Descartes. Eine kriminologische-medizinische Untersuchung, en ook de brief van de dokter was al lang bekend. Maar volgens Ebert verloor de stelling aan kracht door onnauwkeurigheden bij de transcriptie en weerstand bij de - overwegend - katholieke Descartes-onderzoekers.

Ebert doet aan het slot van zijn boek nog een gewaagder voorstel. Het kan zijn dat de moordenaar ook de aanzet heeft gegeven tot het plaatsen van Descartes op de Index in 1663, de pauselijke lijst voor verboden boeken. Daardoor is de verbreiding van de cartesiaanse filosofie - die wordt beschouwd als het begin van de moderne filosofie - hevig tegengewerkt. 

Zie ook The Guardian en een kort interview met Theodor Ebert (in het Duits).

Theodor Ebert, Der rätselhafte Tod des René Descartes, uitgeverij Alibri, 2009