Spinozalenswinnaar Sennett: kredietcrisis vraagt om structurele veranderingen

Amerikaanse denkers - Cultuurfilosofie - Ethiek

Richard Sennett won de Spinozalens. Wat vindt hij van de kredietcrisis? En hoe denkt hij over Spinoza? ‘Hij was een ambachtsman, een lenzenslijper. En dat spreekt me aan.’

‘Die Nederlandse zelfhaat, heel typerend…’ Aldus de Amerikaanse socioloog Richard Sennett (1943), schrijver van de klassieker The Fall of Public Man (1977) en meer recent The Culture of the New Capitalism en De ambachtsman (2008). Sennett is dit jaar winnaar van de Spinozalens, een internationale prijs voor ‘denkers over ethiek en samenleving’. We vragen hem of hij vindt dat waarden die aan Spinoza zijn verbonden – tolerantie, vrijheid van denken – in Nederland onder druk staan.

‘Ik geloof daar helemaal niks van. Nederlanders zijn er erg goed in om hun eigen land af te branden, en ik kan erover meepraten, want mijn vrouw is Nederlandse. Maar voor buitenstaanders is Nederland nog steeds een prettig land. Goede sociale voorzieningen, en een vrij publiek debat. Dat dit debat er soms fel aan toegaat, ach…’

Hebt u affiniteit met het leven en werk van Spinoza?
‘Ja en nee. Spinoza was een rationalist, iemand die de rede als uitgangspunt nam. Ik kijk daarentegen naar de praktijk: hoe handelen mensen? Hoe gaan ze sociale banden aan? Maar Spinoza was ook een ambachtsman, een lenzenslijper. En dat spreekt me aan. In De ambachtsman beschrijf ik de waarde van het ambacht, en hoe die waarde door het kapitalisme is ondermijnd.’

Een belangrijk thema van uw werk is de invloed van het kapitalisme op het individu of de werknemer. Vakmanschap dat wordt opgeofferd aan een hogere productiviteit of winst, de werknemer die ‘flexibel’ moet zijn… Denkt u dat de huidige kredietcrisis leidt tot een ommekeer?
‘Jazeker. De eerste reactie van westerse regeringen op de crisis paste helemaal in het oude plaatje: laten we al het overheidsgeld maar aan de banken geven. Maar je ziet nu het besef, bijvoorbeeld bij president Obama, dat sommige problemen structureel zijn. De werkloosheid verdwijnt bijvoorbeeld niet zomaar. Daartoe moet de arbeidsmarkt worden gereorganiseerd. Bijvoorbeeld meer mogelijkheden voor kleine bedrijven, niet die eindeloze schaalvergrotingen waardoor bedrijven ontworteld zijn geraakt van de samenleving.’

Leon Heuts