Ben ik dat?

dinsdag 20 januari 2009Hersenonderzoekers zijn erin geslaagd om mensen te laten geloven dat ze zich bevinden in het lichaam van een ander. Wetenschapsfilosoof Hans Dooremalen: ‘Maar trek daaruit niet de conclusie dat er een “ziel” los van het lichaam kan bestaan.’

Voor het onderzoek, uitgevoerd aan het Zweedse Karolinska Instituut, werden twee camera’s bevestigd aan het hoofd van een dummy. Die keek net als de proefpersoon met zijn hoofd naar beneden naar zijn benen. Vervolgens werden deze camera’s verbonden met twee kleine schermen, die voor de ogen van een proefpersoon werden geplaatst. De proefpersoon zag het beeld van de poppenbenen, maar was er eenvoudig van te overtuigen dat de pop zijn ‘eigen’ lichaam was. De proefpersoon kreeg zelfs kippenvel, wanneer de pop werd bedreigd met een mes. De helm met camera’s werd daarna opgedaan door een ander persoon; wanneer deze tweede persoon de hand schudde van de proefpersoon, had deze het gevoel zijn eigen hand te schudden.
Volgens Hans Dooremalen, als wetenschapsfilosoof verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, laat het experiment twee dingen zien: ‘Ten eerste dat het brein van tegenstrijdige informatie altijd een coherent verhaal probeert te maken, en ten tweede dat daarbij met name visuele informatie essentieel is. Gek is dat overigens niet, want bijna de helft van het brein is betrokken bij het verwerken van visuele indrukken.’
Het Zweedse team slaagde er eerder in om een proefpersoon de sensatie te geven daadwerkelijk buiten het lichaam te zijn. Maar volgens Dooremalen zijn dergelijke experimenten geen aanwijzing voor een ziel, die onafhankelijk van het lichaam kan bestaan.‘Dit laat juist zien hoe een ervaring van het “zelf” een product is van de werking van het brein. Dat ondersteunt een materialistisch wereldbeeld. Je kunt je wel afvragen in hoeverre het brein daadwerkelijk een lichaam nodig heeft voor dat zelfbeeld. Misschien dat het brein, mits het in leven kan worden gehouden, geen lichaam nodig heeft maar slechts stimuli om een zelfbeeld te creëren.’

Leon Heuts

Meer informatie over het experiment op www.guardian.co.uk